Một chuyến đi bất ngờ lên vùng cao
Tôi còn nhớ rõ cái buổi sáng mùa thu năm ấy, khi Sapa chìm trong lớp sương mờ mịt. Không khí lành lạnh, đôi khi xen lẫn chút nắng vàng yếu ớt len qua kẽ lá. Tôi vốn đã nghe nhiều về những món đặc sản Sapa, nào là thắng cố, thịt trâu gác bếp, cá hồi, nhưng thứ làm tôi háo hức nhất lại là món cơm lam – một cái tên giản dị mà đầy bí ẩn.
Người bạn đồng hành của tôi là Lử – một chàng trai người Dao đỏ, bảo rằng: “Đến Sapa mà chưa thử cơm lam Sapa thì coi như chưa từng đặt chân tới mảnh đất này.” Câu nói ấy khiến tôi vừa tò mò, vừa mong đợi.
Ngọn lửa bập bùng giữa núi rừng
Chúng tôi men theo con đường nhỏ, dẫn vào một bản nằm sâu trong thung lũng. Nhà sàn gỗ đơn sơ, bên ngoài có một bếp lửa nghi ngút khói. Vài người phụ nữ dân tộc đang vừa trò chuyện, vừa thoăn thoắt tay nướng những ống tre.
Tôi đứng lặng một lúc. Ánh lửa hắt vào gương mặt họ, làm sáng lên đôi mắt hiền hậu. Lử tiến đến, cười:
— Đây chính là nơi mà cậu sẽ được nếm thử cơm lam ngũ sắc đấy.
Tôi nhìn kỹ: những ống cơm lam được xếp ngay ngắn trên bếp than hồng. Mỗi ống tre căng tròn, vỏ cháy xém tỏa mùi thơm ngai ngái của lá rừng và gạo nếp. Người phụ nữ dùng dao khéo léo tước bỏ lớp tre bên ngoài, để lộ phần cơm trắng ngần, tím than, vàng óng. Từng màu sắc quyện hòa, đẹp chẳng khác nào bức tranh.
Hương vị của núi rừng
Khi ống cơm lam được bẻ ra, khói bốc lên thơm ngậy. Tôi cầm lấy một khúc, chấm nhẹ với muối vừng. Cắn một miếng, hạt nếp dẻo mềm, quyện với mùi khói bếp, tạo nên cảm giác khó tả. Vị ngọt bùi của nếp nương cùng vị béo của vừng làm tôi bỗng thấy mình như hòa vào núi rừng.
Người già trong bản kể rằng: cơm lam không chỉ là món ăn, mà còn là linh hồn của người Tây Bắc. Ngày xưa, khi đi rừng dài ngày, bà con thường mang theo gạo nếp, cho vào ống tre cùng chút nước suối, nướng lên là có bữa ăn chắc bụng. Theo thời gian, món ăn giản dị ấy đã trở thành một đặc sản Sapa khiến bao du khách say mê.
Câu chuyện về cơm lam ngũ sắc
Trong mâm cơm ngày hội, bà con dân tộc không chỉ làm cơm lam trắng, mà còn tạo ra cơm lam ngũ sắc. Để có được năm màu đẹp mắt – trắng, vàng, đỏ, tím, xanh – họ dùng chính nguyên liệu từ thiên nhiên: lá cẩm, nghệ rừng, gấc chín, lá dứa… Tất cả đều hòa quyện, vừa an toàn, vừa mang ý nghĩa tượng trưng cho ngũ hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ.
Ngồi bên bếp lửa, nghe các cụ kể chuyện, tôi bỗng thấy mỗi ống cơm lam không chỉ đơn giản là thức ăn. Nó là câu chuyện về sự gắn bó với rừng núi, là ký ức của bao thế hệ. Và khi nếm thử từng miếng cơm lam ngũ sắc, tôi như đang nếm cả tinh hoa văn hóa vùng cao.
bạn có thể đọc thêm: Khám phá văn hóa bánh hạt dẻ – Niềm tự hào trong đặc sản Tây Bắc
Cơm lam và những ngày hội Sapa
May mắn cho tôi, chuyến đi ấy trùng vào dịp lễ hội mùa xuân. Trên bãi đất rộng giữa bản, trai gái tụ tập, váy áo rực rỡ. Tiếng khèn, tiếng sáo hòa cùng nhịp trống rộn ràng. Giữa không khí náo nức, những ống cơm lam được bày thành chồng cao, mời khách gần xa.
Tôi nhớ có một cô gái H’Mông mỉm cười đưa tôi ống cơm lam tím. Vừa ăn, cô vừa bảo:
— Cơm lam là để chia sẻ, ai đến bản cũng được mời, vì đây là món ăn gắn kết tình bạn, tình người.
Câu nói ấy khiến miếng cơm trong miệng tôi bỗng dư vị thêm ngọt. Hóa ra, giá trị của cơm lam Sapa không chỉ nằm ở hạt nếp thơm dẻo, mà còn ở tấm lòng hiếu khách của người dân nơi đây.
Khi cơm lam trở thành quà tặng
Trước khi rời Sapa, tôi ghé chợ đêm. Nhiều gian hàng bày bán cơm lam tím, cơm lam trắng, cơm lam ngũ sắc. Du khách mua về làm quà, vừa tiện, vừa ý nghĩa. Người bán còn khéo léo gói cơm lam trong lá chuối khô, buộc bằng lạt tre. Chỉ cần mang theo, mở ra là mùi thơm nồng nàn lan tỏa.
Tôi mua vài ống để tặng bạn bè, như mang cả một phần hồn núi rừng về xuôi. Và cũng từ đó, mỗi khi nhắc đến đặc sản Sapa, trong đầu tôi lại hiện lên hình ảnh những ống cơm lam tím, giản dị nhưng đậm đà tình người.
Lời kết từ chuyến đi
Hành trình ấy cho tôi hiểu rằng: có những món ăn không chỉ đơn thuần là ẩm thực, mà là một phần ký ức, một phần văn hóa của cộng đồng. Cơm lam Sapa chính là như vậy. Và khi nếm thử cơm lam ngũ sắc, tôi như được chạm vào tinh hoa ngàn đời của đồng bào vùng cao.
Nếu có dịp đến với mảnh đất mù sương này, đừng chỉ dừng lại ở cảnh đẹp, mà hãy ngồi bên bếp lửa, cầm lấy một ống cơm lam, để thấy lòng mình bình yên và đầy ắp yêu thương.
